Essay

Alle resultaten voor Essay

Dieter M. Gräf: poëzie, over en weer

mei 14, 2013

Lucas Hüsgen

Het komt voor dat gedichten eerder verschijnen in vertaling dan in het origineel. Dat geldt ook voor de hier volgende: die stammen uit Falsches Rot, de nog te publiceren vijfde bundel van de in Berlijn woonachtige dichter Dieter M. Gräf.  Sinds het lezen van zijn derde bundel Westrand (2002) ben ik door zijn poëzie getroffen.  Ze combineert scherpe observatiekunst met erudiete belangstelling in de wereld achter de observaties, plaatst het heden in zijn historische context, maar blijft steeds nadrukkelijk poëzie. Bij alle toenadering tot de werkelijkheid, distantieert zij zich er meteen weer van, vaak met een onverbiddelijk lijkende hardheid. Die vindt zelf levendige compensatie in ritmisch vernuft, bijvoorbeeld via het enjambement: afbrekingen krijgen vaak stevige accenten, nog eens benadrukt doordat wordt afgebroken zonder afbreekteken, en ook niet altijd volgens de regels van de lettergreep. Zo lees je langzaam, in tastende concentratie. Maar al dat vermogen om de wereld tot taalspel … lees meer →

Naschrift. Een veroordeelde met bewegingsvrijheid

mei 9, 2013

Wiel Kusters

Het is geen lekker soepel en communicatief stukje proza dat Oskar Pastior (1927-2006) ons voorschotelt als reflectie op een foto uit 1928. Meer in het bijzonder als omcirkeling of omsingeling van een raadselachtig lichtverschijnsel in dat verre beeld van een persoonlijk verleden. Onomwonden ‘open’ wil en kan het ook niet zijn. Pastiors prozateksten verschillen niet principieel van zijn gedichten: altijd weer spreekt de taal, die hij meestal procedureel strak aan het lijntje probeert te houden, zelf een woordje, ja vele woorden, mee. Met als effect een fascinerende combinatie van onthulling en verhulling. Oskar Pastior werd geboren in Hermannstadt (Sibiu) in Siebenbürgen (Transilvania) in het hartje van Roemenië. In het land dat een tijdlang formeel zijn nationaliteit heeft bepaald, behoorde hij met zijn grootouders en ouders tot de Duitstalige minderheid. Hij bezocht Duitse scholen, las Duitse gedichten. Maar het Duits van zijn grootouders was een Saksisch dialect, om zich heen hoorde … lees meer →

Seksuele emancipatie als nationale opdracht. Harry Mulisch’ Twee vrouwen in Nederland Leest

mei 1, 2013

Agnes Andeweg

Een tijdje geleden liet ik een student Cultuurwetenschappen een paar Nederlandse auteurs nazoeken in een database, op zoek naar materiaal voor mijn onderzoek: Jan Wolkers, Gerard Reve, Simon Vinkenoog, Andreas Burnier, Remco Campert, Anja Meulenbelt, Jan Cremer, Anna Blaman, Maarten ’t Hart. Ze deed de opdracht uitstekend, ik kan niet anders zeggen. Na afloop vroeg ik haar of ze van een van deze schrijvers wel eens iets had gelezen, en of ze alle schrijvers bij naam kende. Het antwoord was tweemaal nee: van niemand iets gelezen, en van de helft nog nooit gehoord. Ze hield ook meer van Portugese en Scandinavische literatuur, van auteurs als Stieg Larsson. Nederlandse romans trokken haar niet: zo somber, en al dat gedoe met seks. Nu is het heel gemakkelijk om flauw te doen, of cultuurpessimistisch, over het gebrek aan bagage waarmee Nederlandse scholieren van het VWO afkomen, of het geringe aantal boeken dat zij … lees meer →

Und mit der Zit verbrennt die ganzi Welt. Johann Peter Hebel (1760-1826)

april 25, 2013

Matthias Kniep

Wie in de Duitse taal probeert zo bondig mogelijk te schrijven, die moet bijna vanzelfsprekend te rade gaan bij een in Bazel geboren protestantse theoloog: Johann Peter Hebel. Deze man, afkomstig uit een eenvoudig milieu, die het na jarenlang als leraar gewerkt te hebben toch maar tot hoogste geestelijke in de Lutherse kerk van Baden en tot parlementslid bracht, geldt tot op de dag van vandaag als maatstaf voor een perfect stijlgevoel. Zelfs de grootste hater van de Duitse literatuurgeschiedenis zou zich gemakkelijk laten alfabetiseren door de volgende lijst van beroemde Hebel-bewonderaars: Walter Benjamin, Ernst Bloch, Elias Canetti, Heimito von Doderer, Johann Wolfgang von Goethe, de gebroeders Grimm, Martin Heidegger, Jean Paul, Franz Kafka, Gottfried Keller, Rainer Maria Rilke, W.G. Sebald e.a. Benjamin prees Hebels `contact met de gehele breedte van de werkelijkheid’ en vond dat alleen de door hem eveneens bewonderde schrijver Jean Paul met hem vergeleken kon worden; … lees meer →

Het is evengoed een smeerboel. Over empathie in De donkere kamer van Damokles

april 11, 2013

Laurens Ham

Wie in november 2012 de Utrechtse gemeentebibliotheek binnenstapte, kon aan de kleuren rood en groen niet voorbij. Pal voor de trap naar boven stond een enorme stapel rode en groene edities van De donkere kamer van Damokles opgestapeld. In dat boek zaten rood-groene boekenleggers met aan de ene kant de tekst ‘Wie dit leest is slecht’ en aan de andere kant ‘Wie dit leest is goed’. Er waren post-itvelletjes gemaakt met de tekst ‘Dit vind ik goed’ of ‘Dit vind ik slecht’. Op de site van Nederland Leest vond je zelfs rode en groene mokken (‘deze koffie is goed/slecht’) en er was een slotdebat met een rode en een groene tribune. Alles draaide in deze campagne om de tegenstelling tussen goed en slecht, of beter gezegd: om goed en fout in de Tweede Wereldoorlog. Bij de lancering van de campagne publiceerde ik een stuk in De Groene Amsterdammer waarin ik … lees meer →

De roman als wapen. Over politiek in Frank Martinus Arions Dubbelspel

maart 20, 2013

Matthijs Ponte

Dubbelspel is een boze roman. Een woedende roman zelfs, allereerst gericht tegen Nederland, althans: tegen de koloniale politiek van Nederland, althans: het is een roman die de historische rol van Nederland op de Antillen en de wijze waarop die nog doorwerkt in het alledaagse leven van de lagere klassen stevig aan de kaak stelt. Geschreven in de nadagen van de bloedige arbeidersopstand op 30 mei 1969 wil Dubbelspel een wapen zijn, gaf Arion aan toen hij de Lucy de B. en C. W. van der Hoogtprijs in ontvangst nam. En dat was het ook, stelde hij vast, gezien het feit dat hij daar op het podium stond. Dat wapen is als volgt samen te vatten. Dubbelspel gaat over een episch dominospel tussen vier zwarte mannen. Aan tafel treffen we de volgende mensen aan. Boeboe Fiel, een taxichauffeur die min of meer bij toeval en tegen zijn zin in op het … lees meer →

Beperkt ontmaskerend. Het verschijnsel ‘typetje’ ontleed

februari 16, 2013

Ivo Nieuwenhuis

Imitaties van politici en andere BN’ers zijn inmiddels zo vaak op de Nederlandse televisie te zien dat bijna van een rage gesproken mag worden. Het begon ooit met het programma Kopspijkers, dat in het najaar van 2001 besloot om haar vaste rubriek van satirisch commentaar op het nieuws van de week niet langer te laten verzorgen door cabaretiers die ‘als zichzelf’ aan tafel zaten, maar door typetjes die geënt waren op bekende figuren uit de actualiteit. Het programma maakte furore met deze typetjes en haalde torenhoge kijkcijfers. Vooral de imitaties van Paul Groot (Pim Fortuyn, Willibrord Frequin) en Owen Schumacher (Jan Peter Balkenende, Frank de Grave) vielen erg in de smaak. Groot en Schumacher begonnen in 2004 voor zichzelf met Koefnoen, een programma waarin imitaties van personen uit het nieuws de hoofdmoot vormen. In hun slipstream volgden programma’s als Draadstaal, diens opvolger Neonletters, Toren C en niet te vergeten De … lees meer →

De laatste ontmaskering

februari 3, 2013

David Sneek

Het is een elegante aarzeling. In de catacomben onder de Opéra Garnier in Parijs besluipt zangeres Christine van achter de man die haar mee naar beneden sleurde, om hem zijn masker af te rukken. Voor ze overgaat tot wat waarschijnlijk de beroemdste ontmaskering is uit de filmgeschiedenis, wordt ze even door angst of ontzag gegrepen. Een opname die door het gebruik van slow motion eindeloos lijkt te duren. Dan wint de nieuwsgierigheid het weer en strekt ze haar armen opnieuw naar het masker uit.     In dat mooie moment van twijfel uit de zwijgende verfilming van The Phantom of the Opera die Rupert Julian in 1925 maakte, kan ook iets van de ambivalentie worden teruggevonden die de cinema vrijwel van het begin af aan ten opzichte van het masker heeft gehad. Om te beginnen roept het masker een verlangen op dat onweerstaanbaar is voor toeschouwers die altijd op nieuwe … lees meer →

Hoe de verbeelding werkt. Over Spijtig spijtig spijtig van Wim Helsen

januari 30, 2013

Laurens Ham

Tijdens Spijtig spijtig spijtig, de nieuwe voorstelling van Wim Helsen, is het podium nagenoeg leeg. Er staan wat tl-lampen opgesteld die een ongezellig licht verspreiden en er is een krukje. Meer niet. Aan het begin van de voorstelling plakt Helsen met wit tape een ruimte af op de vloer. Die gemarkeerde ruimte verbeeldt de ruimte die we de anderhalf uur van de voorstelling nauwelijks meer zullen verlaten: een cafétoilet in Mortsel. In de eerste minuten van de voorstelling begint Helsen met het vertellen van een anekdote, die de rest van de voorstelling zal blijven domineren. Hij staat in dat cafétoilet in Mortsel, achter twee plassende mannen, en er komt een andere man binnen. Die sluit achter hem aan en vraagt Helsen of hij ook in de rij staat. Vanaf dat moment is er iets belangrijks veranderd, zo denkt Helsen: met het uitspreken van die woorden is er een rij in … lees meer →

Brief aan d’Alembert over het toneel (fragment)

december 20, 2012

Jean-Jacques Rousseau

[...] Nu is het hoog tijd om over te stappen op een onderwerp dat minder zwaar en minder ernstig is maar ons nog voldoende ter harte gaat om onze aandacht te verdienen, en waar ik liever over schrijf omdat ik er iets meer verstand van heb, namelijk het plan om in Genève een blijspeltheater op te richten. Ik zal hier niet uiteenzetten wat mijn vermoedens zijn over uw mogelijke motieven om reclame te willen maken voor een instituut dat zo weinig strookt met onze normen. Wat úw redenen ook mogen zijn, ík heb alleen maar te maken met de onze; en het enige wat ik me permitteer over u te zeggen is dat u vast en zeker de eerste filosoof1 bent die ooit een vrij volk, een kleine stad, een arme staat heeft aangespoord te streven naar de instelling van een openbare toneelzaal. Ik constateer dat er talloze vragen te … lees meer →

Masker, ontmasker (5)

juni 27, 2012

Laurens Ham

Je zou het niet zeggen, maar carnaval heeft een maatschappijkritische betekenis. Of laat ik preciezer zijn: je zou dat niet zeggen wanneer je inwoner van Utrecht bent, zoals ik, en jaarlijks kuddes randstedelingen hossend in treinen naar het zuiden ziet verdwijnen. Maar wanneer je, nog steeds zoals ik, als toeschouwer van de Tilburgse ‘opstoet’ de ene na de andere satirische performance ziet passeren, dan wordt dat kritische potentieel ineens voorstelbaar. Carnaval is van oudsher een feest waarin de maatschappelijke orde op zijn kop wordt gezet. Het gezag wordt onklaar gemaakt, er wordt een symbolische Prins Carnaval op de troon gehesen en de ‘eigenlijke’ machthebbers worden onophoudelijk belachelijk gemaakt. De vraag is natuurlijk of deze politieke omkering wel echt ondermijnend werkt. Dat is althans een vast punt van discussie sinds de Russische literatuurwetenschapper Michail Bachtin in een studie over Rabelais’ Gargantua en Pantagruel het carnaval interpreteerde als een oefening voor de … lees meer →

Sprong in de leegte

juni 9, 2012

Piet Devos

De dichter is een kleine God luidt de titel van een onlangs gepubliceerde bloemlezing van de 150 mooiste gedichten in het Spaans. Deze titel is ontleend aan de ‘Ars poëtica’ van de Chileense dichter Vicente Huidobro (1893-1948) en drukt heel kernachtig diens onwankelbare geloof in de kracht van poëzie uit. Het is een eerste huldeblijk aan een dichter die in ons taalgebied nooit enige bekendheid heeft verworven, maar desondanks mede de koers heeft bepaald van de Latijns-Amerikaanse poëzie in de voorbije eeuw. In het najaar verschijnt bij het Gentse Poëziecentrum nu ook de integrale vertaling van Huidobro’s hoofdwerk: Altazor. O el viaje en paracaídas (Hogevalk. Of de reis aan de parachute). Vicente García-Huidobro Fernández, zoals hij voluit heette, werd als oudste zoon van aristocraten in 1893 in Santiago de Chile geboren. Deze hoge komaf bleek tegelijk een vloek en een zegen. Enerzijds brachten de literaire salons van zijn moeder, zelf … lees meer →

Twee regels verwijderen: verwijderd

juni 9, 2012

Kiki Coumans

Liefhebbers van het werk van Hans Faverey (1933-1990) zijn een dankbaar publiek voor nagelaten werk. Bij het verschijnen van Springvossen (2000), een keuze uit de nagelaten gedichten door Favereys echtgenote Lela Zečković, tien jaar na zijn overlijden, reageerden de critici verlekkerd; ‘De borsten luisterend gespitst’ heette de bespreking van Piet Gerbrandy treffend (dichtregels van Faverey lenen zich vanwege hun originaliteit goed voor titels). In 2010, amper 17 jaar na verschijning van de door Marita Mathijsen bezorgde Verzamelde gedichten (1993), verzorgde zij een nieuwe, nog kloekere (1003 pagina’s tellende) editie met Favereys complete werk, Gedichten 1962-1990, waarin ze 200 nagelaten gedichten toevoegde. Weer waren de recensenten verrast over al dat moois dat er uit de la van Faverey tevoorschijn was getoverd. Met ‘nagelaten’ gedichten bedoelt Mathijsen voltooide gedichten. Maar hoe weet je of een gedicht ‘voltooid’ is als de dichter ervoor heeft gekozen deze gedichten nooit in druk te laten verschijnen? … lees meer →

Understand?

juni 9, 2012

Sanneke van Hassel

De mensen in de verhalen van de Nieuw-Zeelandse schrijfster Pip Adam handelen automatisch en onbewust. Hun banen en rollen zijn duidelijk gedefinieerd. Ze werken achter de kassa van de $1,95 store of in de nagelstudio, zijn met verlof van de strijd in Oost-Timor, verdrijven hun tijd in de gevangenis of liggen op de kraamafdeling. Het door Arthur Desmet als ‘Van voor af aan’ vertaalde verhaal ‘Over Again’ is afkomstig uit Adams debuut Everything We Hoped For (2010), een bundel die maar liefst drieëntwintig verhalen bevat, waarvan sommige slechts drie of vier pagina’s kort. De lezer ontmoet de personages op cruciale en intieme momenten. Zo komt in het verhaal ‘Bleeding’ een man er in de tweede alinea achter dat het bloeden van zijn anus er vermoedelijk op wijst dat hij kanker heeft. Informatie die nog niemand in zijn omgeving heeft, behalve hijzelf en de lezer. Ondanks alle vertrouwelijke informatie houdt Pip … lees meer →

Binnen zinnen raken

juni 9, 2012

Mischa Andriessen

Een van de belangrijkste kwaliteiten van kunst en dus ook van poëzie is dat zij ons het dagelijkse anders kan presenteren en er ons zo een nieuwe blik op gunnen. Viktor Sjklovski zag dat zelfs als het doel van kunst: iemand een tweede keer naar hetzelfde laten kijken.   Precies die andersoortige blik op de werkelijkheid maakt sommige poëzie echter moeilijk verteerbaar. Er zijn dichters die tot anders kijken willen dwingen, niet verleiden. Ze plakken een brilglas af, houden een snoeppapiertje voor je ogen of leiden je af met woordgegoochel of bombast. Ze vervormen of verstoren de blik, veranderen hem niet.   De poëzie van de Hongaarse dichter en schrijver István Kemény (1961) is vol alledaagse beelden en heeft desondanks een heel eigen sfeer. Het is poëzie die een tekort uitdrukt, die cirkelt rond een kern van menselijk onvermogen. Het is ook poëzie die siddert van leven, in gelijke mate … lees meer →

Over Roman Sentsjin

juni 9, 2012

Arie van der Ent

Roman Valerjevitsj Sentsjin (1971) werd geboren in de autonome Sovjetrepubliek, in een ambtenarenfamilie. Hij studeerde in Leningrad, vervulde zijn dienstplicht in Karelië en werkte in Abakan en Minoesinksk (district Krasnojarsk, West-Siberië) als monteur, huismeester en sjouwerman. Hij debuteert in 1995 in plaatselijke periodieken. Van 1996-2001 studeert hij aan het Literatuurinstituut in Moskou en levert regelmatig bijdragen aan de tijdschriften Oktjabr, Droezjba narodov, Novy mir en Znamja. Hij publiceerde de verhalenbundels Afinskie notsji (2001), Vperjod i vverch na sevsjich batarejkach (2008), de novelle Minoes (2002), de romans Noeboek (2003) en De Jeltysjevs (2009). Met de laatste roman haalt hij verschillende belangrijke short lists.   Zijn verhalen zijn van een zwartgallige gezelligheid of gezellige zwartgalligheid: onthutsend knus. Zijn laatste roman is een even hilarische als ontluisterende duiding van de Jeltsinjaren.

Masker, ontmasker (3)

juni 1, 2012

Laurens Ham

Onlangs las ik Practicum of het steriele schrijven van Willy Roggeman, in 2009 prachtig uitgegeven bij uitgeverij het balanseer in Aalst. Het was een kwelling. Niet vaak las ik een tekst die zo schrijnend blijk gaf van een persoonlijke crisis – en dat terwijl alle sentiment uit de tekst gebannen is. ‘Ik heb mij in de meest primaire betekenis van het woord overleefd,’ schrijft Roggeman ergens op nonchalante toon. Hij kwam voor een uniek probleem te staan: wat te doen wanneer je leven en oeuvre klaar zijn, maar je plotseling nog decennia hebt te gaan? Vanaf jonge leeftijd werd Roggeman door een ernstige hartkwaal geplaagd, iets waarvoor hij vroeg of laat onder het mes zou moeten. Tegen het einde van de jaren zestig, toen hij in de kringen van de Vlaamse avant-garde faam had verworven als schrijver en virtuoos jazz-saxofonist, besloot hij de waarschijnlijk korte tijd die hem restte volledig … lees meer →

Masker, ontmasker (2)

mei 23, 2012

Laurens Ham

Op de hoes van de plaat Masque (1975) van de Amerikaanse band Kansas prijkt een gezicht met een vreemde vorm, gevormd uit vissen, kreeften, krabben en andere zeebeesten. Maker van het kunstwerk is Giuseppe Arcimboldo (1527-1593), een Italiaanse kunstenaar die gespecialiseerd was in zulke bizarre portretten. Hoofden en lichamen samengesteld uit fruit, bladeren, hout, goud, vuur, boeken: Arcimboldo lijkt wel alles te hebben uitgeprobeerd. Sommige van zijn werken horen meer in de vroeg-twintigste-eeuwse avant-garde thuis dan in de Renaissance. Neem The Librarian, die volledig uit gestapelde boeken en een gordijn is samengesteld en die mij doet denken aan de figuren op de schilderijen van de surrealist Giorgio de Chirico (1888-1978). Wat wilde Arcimboldo met deze portretten zeggen? Het is verleidelijk om er een maatschappelijke kritiek in te zien: kritiek op de overdaad van een maatschappij die rijker en rijker werd. K.C. Elhard schreef in 2005 dat The Librarian als een … lees meer →

Masker, ontmasker (1)

mei 7, 2012

Laurens Ham

Als kind was ik bang voor clowns. Uit die tijd staat me nog één schrikbeeld voor ogen: twee afschuwelijk neplachende clownsfiguren die aan een waslijn hingen, bungelend in de wind. Dat shot was afkomstig uit een wasmiddelenreclame die, zoals dat met reclames gaat, een tijdlang dagelijks op televisie kwam. Zodra de clowns in beeld verschenen, begon ik oorverdovend te gillen, en dat hield altijd pas op als de tv was uitgezet of naar een andere zender was overgeschakeld. Vreemd dat ik als tweejarige, zonder ooit Heath Ledger als The Joker te hebben gezien of Stephen Kings IT te hebben gelezen, al aanvoelde dat achter het vrolijke masker van de clown iets onvoorspelbaars schuilt, dat de geschminkte lach elk moment macaber kan worden. Het beeld van de vrolijk lachende clown als massamoordenaar lijkt wel een universeel schrikbeeld. Pas onlangs kwam ik erachter dat coulrofobie oftewel clownsangst een erkende fobie is. Het … lees meer →

In de Torstrasse…

mei 3, 2012

Ruth Verraes

Wat ik zo bijzonder vind – en weinig mensen geloven me – is dat het abstracte werk van Mondriaan naar de werkelijkheid verwijst. Hier is een fotograaf aan het woord die voor een enorme foto staat waar vierkante ramen van een gebouw worden afgewisseld door felblauwe vierkante vlakken. Verwijst niet elk abstract werk naar de werkelijkheid, vraag ik de fotograaf ietwat ontgoocheld nu hij over Mondriaan begint.   In een ruïneus gebouw zonder ramen en deuren toveren de witgekalkte muren de ruimte om tot een galerie. Van buitenaf ziet het werk eruit alsof tientallen kinderhandjes de muren met  felroze, groene en blauwe verf hebben bewerkt. Binnengekomen blijken het schilderijen te zijn, keurig ingelijst. Het is moeilijk de eerste indruk nu nog uit het werk te herleiden. Waar de vlekken en kwaststrepen veel van het witte doek vrij laten, ontstaat er een dieptewerking. Bekijk je het doek in zijn geheel, dan … lees meer →

Mademoiselle zegt waf

april 30, 2012

Kim Andringa

Enige tijd geleden, op een Parijse stoep. Ik loop langs twee mannen, blijkbaar kennissen van elkaar, één van de twee heeft een zwarte hond aan de lijn. De ander vraagt hem, naar de hond knikkend : “En, hoe gaat het? Met mijnheer daar… of is het mevrouw?” Waarop ik de hondenbezitter nadrukkelijk hoor antwoorden: “Mademoiselle”.   Recente feministische inspanningen in Frankrijk hebben er onlangs toe geleid dat de overheid beloofd heeft de aanspreekvorm “mademoiselle” uit de ambtelijke papierwinkel te schrappen. Wat niet betekent, zoals de pers het soms deed voorkomen, dat de Franse juffer haar langste tijd gehad heeft. Als een man op straat een aardig meisje aan zou spreken met “Madame, je peux vous offrir un café?” zou met dat “madame” op de achtergrond van de flirt onherroepelijk de schaduw van een potentiële echtgenoot opdoemen, wat de kans op succes – toch al tamelijk beperkt – nog zou verkleinen. Dat … lees meer →

Shang Ch’in (1930-2010)

maart 1, 2012

Erik Lindner

Op 27 juni 2010 sterft Shang Ch’in in Taipei, Taiwan. Hij is dan tachtig jaar. Shang Ch’in, een pseudoniem, betekent zoveel als ‘Gewonde vogel’. Zijn echte naam was Luo Yan. Zijn biografie, zoals hij die optekende in het voorwoord van een herdruk van zijn eerste bundel Tussen droom en dageraad,  is opmerkelijk. Geboren in de provincie Szichuan, wordt hij op zijn 15e opgepakt op straat door plaatselijke troepen en opgesloten in een schuur. Opvallend genoeg ligt er in die schuur literatuur, die hij eerst links laat liggen, maar waar hij later alsnog naar grijpt. Het is werk dat tot de zogeheten nieuwe literatuur wordt gerekend, die niet meer de klassieke schrijftaal hanteert maar aansluit bij de spreektaal en het toenmalige sociale leven. De troepen nemen hem mee op weg en hij ontsnapt: ‘nog altijd herinner ik me de visserslichten op de Jialing en het klokkende water.’ Het is een eerste … lees meer →

De ontplofte dichtbundel, of: Hoe lees je 100.000.000.000.000 gedichten?

februari 16, 2012

Martin de Haan

Le génie, c’est l’erreur dans le système – Paul Klee, geciteerd door Georges Perec Een interactieve dichtbundel avant la lettre In een studie over de opbouw van dichtbundels[1] mag de bekendste, zo niet enige dichtbundel ter wereld zonder vaste opbouw natuurlijk niet ontbreken: Cent mille milliards de poèmes (1961) van Raymond Queneau, het boek dat de blijde inkomst van de Oulipo in de Franse letteren inluidde. De bundel is minder dik dan de titel doet vermoeden, dankzij een vernuftig papierbesparingsmechanisme: in plaats van honderd duizend miljard losse gedichten te schrijven heeft Queneau de versregels van tien sonnetten zodanig losgeknipt dat ze afzonderlijk kunnen worden omgeslagen en naar believen met elkaar worden gecombineerd. Het resultaat is een potentiële verzameling van precies 100.000.000.000.000 sonnetten. Immers, voor elke regel zijn tien mogelijkheden beschikbaar, voor elke twee regels dus 10 x 10 = 102, en voor veertien regels 1014. Dat aantal is zo groot … lees meer →

Binnenlandse ballingen

december 23, 2011

Rokus Hofstede

Presentatie Terras 01, Perdu, 17-12-11   Bij wijze van presentatie van de drie voor Terras vertaalde Franstalige auteurs (Pierre Bergounioux, Eugène Savitzkaya en Jean-Loup Trassard) zou ik kunnen volstaan met het voorlezen van een paar fragmenten uit hun teksten. Maar het ontdekken van die teksten laat ik graag aan toekomstige lezers over. Interessanter, voor mij en hopelijk ook voor u, lijkt mij de poging om een vraag te beantwoorden die zich opdrong tijdens het vertalen van de fragmenten. Die vraag luidt als volgt: Waarom heeft een verstokte stedeling als ik zo’n uitgesproken zwak voor plattelandsschrijvers?   Anders dan sommige van mijn naaste vrienden heb ik namelijk geen enkel verlangen naar ‘de buiten’, zoals het in Vlaanderen heet. Weliswaar doe ik werk dat zich bij uitstek leent voor een afgezonderd, contemplatief plattelandsbestaan, vertalen laat zich prima doen in een hutje op de hei, maar feit is dat ik niet het minste … lees meer →

Een redzame mens

december 7, 2011

Mischa Andriessen

Persoonlijke overpeinzingen bij wijze van inleiding Het was een zin in een essay van Cornel Bierens waardoor het idee dat al langer broeide, begon te vonken.  Zijn essay ging over de terugkeer van het ambacht in de kunsten en de zin (ik citeer uit het hoofd) luidde ongeveer als volgt: We kunnen wel van alles bedenken, maar er is niemand meer die het nog kan maken.  Vandaar een tijdschriftaflevering gewijd aan gereedschap. Het eind van een tijdperk, er moet een laatste, levengrote stap worden gezet en dus dringt de vraag zich op, kunnen we wel? En is het verantwoord dat achter te laten wat we achter ons laten? Bierens zat de tijdgeest duidelijk dicht op de huid. Er kwam een tentoonstelling in Witte de With gewijd aan het ambacht en ook elders werd blijk van belangstelling voor het thema gegeven. Ging ik onbedoeld met de mode mee? Mogelijk. In elk … lees meer →

Vier gedichten

december 1, 2011

Nicanor Parra

Op 1 december werd bekend gemaakt dat de Cervantesprijs dit jaar gaat naar het werk van de Chileense dichter Nicanor Parra. Die prijs is voor de spaanstalige literatuur wat de Nobelprijs is voor de wereldliteratuur. Wat Parra betreft komt hij geen moment te vroeg want de goede man is inmiddels 97 jaar oud. Nicanor Parra (Chili, 1914) is vooral bekend als de dichter van de bundel ‘Poemas y antipoemas’ die toen hij in 1954 verscheen, insloeg als een bom. Een tegendraads boek vol wrange humor, ongewoon kale regels en een heel eigen toon. Poëzie waarin de toen geldende regels en stijlmiddelen werden gebruskeerd; anti-poëzie. Het geluid van Parra stond haaks op de brede retorische golven die Neruda toentertijd veroorzaakte. Neruda kon het werk van Parra overigens wel waarderen en liet zich zelfs door Parra inspireren om een van zijn betere boeken te schrijven (Extravagario, 1958). Na die verpletterende bundel volgden … lees meer →

Gereedschapskist. Een overzicht van de Franse poëzie van vandaag.

oktober 26, 2011

Jean-Michel Espitallier

Blikopener Het onverwachte succes van de bloemlezing Pièces détachées : une anthologie de la poésie française aujourd’hui, verschenen in het voorjaar van 2000, heeft aangetoond dat er in Frankrijk onmiskenbaar belangstelling, of in ieder geval een zekere nieuwsgierigheid bestaat naar de hedendaagse poëzie, en dat die interesse de nog besloten kring van haar hooguit duizend regelmatige lezers ruim overschrijdt. Dat was een verrassende ontdekking, maar tegelijk ook de bevestiging van de sinds een jaar of tien bestaande algemene tendens van een terugkeer van de poëzie als culturele handeling, weliswaar marginaal, maar toch veel minder kleinschalig dan de zelfkastijders van het poëtisch miserabilisme doorgaans beweren. In die tijd werd ik zelf ‘in de praktijk’ actief, als dichter uiteraard, maar ook als redactielid van het tijdschrift Java, als samensteller in maart 2001 van een aan de ‘Nieuwe Franse poëzie’ gewijd dossier in Magazine littéraire, en als bloemlezer dus; voordrachten, lezingen, ronde-tafelgesprekken en uiteenlopende … lees meer →

Prins der lijnen

juni 24, 2011

Janneke Wesseling

“De perspectief-constructie was al vanaf het eerste begin veel meer dan een relatief eenvoudige methode om een illusie van ruimte te suggereren op het platte vlak. Een vroeg voorbeeld van de complexiteit en dubbelzinnigheid die de perspectiefconstructie mogelijk maakt is het middenpaneel, de Kruisiging, van een drieluik dat Andrea Mantegna schilderde tussen 1456 en 1459. Het toont de Kruisiging, met op het linkerpaneel een voorstelling van het gebed in de Hof van Getsemane en rechts de wederopstanding. Op de voorgrond zien we een plateau van grote platte stenen waarop de drie kruisen zijn geplaatst. Als het drieluik op de juiste hoogte hangt bevindt de verste rand van het plateau zich ongeveer op ooghoogte van de beschouwer. Deze rand kromt zich als een horizon, en is de “prins der lijnen”. De “dienaren” zijn de voegen tussen de tegels, die samen met barsten in de steen het raster vormen waarmee het perspectief is geconstrueerd. Vooraan, en parallel aan het vlak, staan de kruisen, ze verheffen zich hoog … lees meer →

Mark Turpin

juni 10, 2011

Mischa Andriessen

Dichter/timmerman Mark Turpin heeft op een even voor de hand liggende als tot de verbeelding sprekende manier vakmanschap de kern van zijn dichtkunst gemaakt door zijn beide beroepen te combineren. De gedichten in zijn laatste en door het tijdschrift Ploughshares bekroonde bundel “Hammer” gaan veelal over bouwvakkers en klussen. Over wat mooi is in het doodnormale; het lichaam van de timmerman, het vallen van een gezaagde plank, een krom geslagen spijker. Turpin heeft een bijzonder oog voor het alledaagse en weet het allerbanaalste een filosofische lading te geven zonder zich te hoeven forceren. (MA)   De wereld van de dingen Doodmoe ging ik er na de eerste dagen bijna vandoor. Platkopspijkers van twee kwartjes sloegen krom bij elke klap en Dee zei,   “Wij hebben zoveel dingen gedaan, jij kan niets goed doen”. ’s morgens reed Marvin mij woordeloos naar het werk, maar een keer zei hij- “Laat het hout … lees meer →

The People, Yes: nr. 5

juni 8, 2011

Carl Sandburg

Wie woorden aan het World Wide Web toevoegt vermenigvuldigt het reeds gezegde. Dat zou overbodig kunnen zijn, maar is dat niet per definitie. Meer van hetzelfde heeft ook een werking. Het reeds gezegde kan ook zo worden voortgezet dat er nieuwe betekenissen ontstaan. Omdat de tijden veranderd zijn, omdat de woorden op een andere manier geconsumeerd worden, omdat  iemand opnieuw met die vertrouwde woorden leert lezen. Evengoed  kunnen nieuw toegevoegde woorden ook tot uitdrukking brengen wat nog niet gezegd is. Een literaire tekst is soms die ‘uitdrukking van een nieuw zeggen’, zowel naar de vorm als naar de inhoud gemeten. Een tekst als een nog onverklaard landschap, een landschap met nieuwe wegen, nieuwe vegetatie; een tekst als een rangeerterrein. Onder de noemer NETWORKING POETRY worden op deze plek regelmatig gedichten (of vertalingen van gedichten) gepubliceerd, die zich in vele webpagina’s, geluidsfragmenten en filmpjes vertakken. De eerste publicatie in deze serie, … lees meer →

Over vliegvelden, of: Levenslessen van een niet-plaats

mei 31, 2011

Pieter Hoexum

Enkele jaren geleden las ik op het vliegveld van Lanzarote, een van de Canarische eilanden, een aanzienlijk deel van George Perecs meesterwerk Het leven een gebruiksaanwijzing. Ik was blij dat ik me niet had laten misleiden door de reputatie van die roman als zijnde een vroeg, of zelfs ultiem, voorbeeld van de ‘postmoderne’ of ‘deconstructivistische’ roman en hem gewoon had meegenomen op vakantie. Het is weliswaar bepaald geen airport novel, maar bleek meeslepende verhalen te bevatten. En het maakte de titel ook nog eens helemaal waar. Tijdens de vakantie had ik het boek niet uit gekregen, wat zeer goed uitkwam toen bleek dat we op de terugweg vast kwamen te zitten op het vliegveld. Ons vliegtuig had ‘s middags moeten vertrekken, maar het werd ver na middernacht; op een gegeven moment konden we de schoonmakers uitzwaaien. De vlucht bleef maar uitgesteld worden, tot groeiende ergernis van onze medereizigers, totdat ze … lees meer →