thema:

Het leven een boek

Richard Powers (1957) hoort na tien opzienbarende romans tot de gevestigde orde in de Amerikaanse letteren, tussen eerbiedwaardige oude rotten als Roth, Pynchon en Delillo en de nieuwe generatie van Eggers, Frantzen en Foer. Hij is veel gelauwerd en bouwt aan een oeuvre waarin elk nieuw boek nieuwe wegen bewandelt en / of baant. Het tracé daarvan loopt bij voorkeur dwars door politiek, kunst, wetenschap en moderne tijdgeest; de schrijver laat zich leiden door de vraag waar het met de mensheid heen moet. Powers eruditie, die vergezeld gaat van een dosis gezonde humor, blijkt daarbij af en toe onthutsend groot. Hij is een moderne (of ouderwetse) homo universalis, die veel weet van computers, van economie, van meteorologie, van vogels, van muziek, ja waarvan niet?, terwijl hij ook nog blijkt te kunnen stijldansen en fotograferen, zie Youtube en Google. Waar haalt hij de tijd en de energie vandaan? Het lijkt of sommige mensen meer uit hun leven peuren dan er mogelijkerwijs in zit.

Dat laatste idee heeft zich wat mij betreft in de loop van de tijd ook vaak aangediend op een ander terrein: het lezen. Er liepen en lopen op de aarde veellezers rond met een jaloersmakende ‘productie’. Karel van het Reve bijvoorbeeld, die zijn favoriete boeken jaarlijks zei te herlezen; dat alleen al. Daarnaast las hij allicht nieuwe boeken, kranten en wetenschappelijk werk. Hoeveel uur kan een andermans etmaal tellen? Michael Zeeman las een stapeltje per week (of per dag?). Is het vervolgens een troost te beseffen dat zelfs deze monsterlezers het merendeel van ’s mensen potentiële leesvoer toch niet onder ogen krijgen? We schrijven immers tegenwoordig met z’n allen in een jaar meer dan in al die vorige eeuwen samen.

Waarschijnlijk gaat het vooral om de leessnelheid, maar er lijkt ook een verband te bestaan met het geheugen, want de gigalezers zijn meestal ook degenen die alles onthouden. Hóé onthouden ze? vraag ik me geregeld af. Blijven bij het lezen ook de zinsbouw en de interpunctie hangen? In het binnenkort vertaald te verschijnen Plowing the dark van Powers schetst een van de verhaallijnen de ervaringen van een politieke gevangene in Beiroet. Jarenlang zit de man in een verduisterde kamer vastgeketend aan een centrale verwarmingselement; hij zoekt een leefwereld in zijn geheugen, komt in zijn verleden als lezer terecht. Uiteindelijk gaan zijn leefwereld en leeswereld dooreenlopen.

Iets dergelijks gebeurt ook in het hiernavolgende verhaal. Powers meet een mensenleven af tegen de leesgeschiedenis van één boek. Hetzelfde doet hij met fictie en non-fictie, en terloops komen de verschillende vormen van lezen ter sprake zoals we die in het computertijdperk kennen. ‘Afmeten’ is het juiste woord. De oorspronkelijke titel van het verhaal luidt: To the measures fall, een citaat uit Shakespeares As you like it, waar het een aansporing vormt om te gaan dansen: ‘en nu dan in de maat de beentjes van de vloer’, zoiets. De schrijver meldt: ‘Ik koos deze titel vooral vanwege het woord measures’. Derhalve, en om in stijl te besluiten, deze aansporing aan de lezer: Maak na lezing een lijstje met zaken die in dit verhaal worden gemeten.

Over de auteur: