Enige tijd geleden, op een Parijse stoep. Ik loop langs twee mannen, blijkbaar kennissen van elkaar, één van de twee heeft een zwarte hond aan de lijn. De ander vraagt hem, naar de hond knikkend : “En, hoe gaat het? Met mijnheer daar… of is het mevrouw?” Waarop ik de hondenbezitter nadrukkelijk hoor antwoorden: “Mademoiselle”.
Recente feministische inspanningen in Frankrijk hebben er onlangs toe geleid dat de overheid beloofd heeft de aanspreekvorm “mademoiselle” uit de ambtelijke papierwinkel te schrappen. Wat niet betekent, zoals de pers het soms deed voorkomen, dat de Franse juffer haar langste tijd gehad heeft. Als een man op straat een aardig meisje aan zou spreken met “Madame, je peux vous offrir un café?” zou met dat “madame” op de achtergrond van de flirt onherroepelijk de schaduw van een potentiële echtgenoot opdoemen, wat de kans op succes – toch al tamelijk beperkt – nog zou verkleinen. Dat dat aardige meisje in haar skinny spijkerbroek bovendien weinig van een dame heeft zal ik wijselijk niet als argument aanvoeren, maar wie ziet zich mevrouw zeggen tegen de zestienjarige caissière bij wie hij zijn boodschappen afrekent? In een land waar tutoyeren veel minder vanzelfsprekend is dan in Nederland, en waar het zelfs vrij gebruikelijk is dat leraren op de middelbare school hun leerlingen vousvoyeren, is er geen alternatief. “Mevrouw Dupont, wilt u niet spieken alstublieft”, dat gaat toch echt te ver.
“Mademoiselle” is noch de denigrerende verwijzing naar het falen van de gesprekspartner om de huwelijkse staat te bereiken, noch de suggestieve indicatie van haar maagdelijkheid waar de activistes het voor door proberen te laten gaan – behalve misschien nou juist in die administratieve formulieren. Op straat blijft het allereerst een beleefdheidsvorm, eentje die ruimte laat voor verleiding en affectie (zie de hond), omdat hij nu eenmaal hoofdzakelijk toepasbaar is op de generatie die de jeugd en de toekomst heeft. De oude juffer heeft ook in Frankrijk al lang afgedaan, met de jaren wordt men vanzelf Madame, zonder daar strijd voor te hoeven leveren. Het enige onrechtvaardige in het hele verhaal is dat de mannelijke tegenhanger “damoiseau” na de Middeleeuwen heeft afgedaan en dat ons weinig andere alternatieven ter beschikking staan dan het nogal sullige “jeune homme”.
