Agenda | Ruth Verraes, januari 23, 2012

De kunst van het machine lezen

De kunst van het machine lezen: een oproep tot een bijdrage

Twee tot drie keer per jaar kiest de redactie een thema waarover we mensen uit verschillende disciplines aan het woord laten. Met het thema Gereedschap dat eind 2011 tot een webdossier en een papieren uitgave leidde ontstond de idee om een essay van Dick Raaijmakers, oorspronkelijk verschenen in Raster #6, nieuw leven in te blazen.

 

Dick Raaijmakers schreef zijn essay ‘De kunst van het machine lezen’ in 1978. Al is de vorm en de functie van de machine sindsdien aan grote veranderingen onderhevig, toch zijn z’n ideeën nog steeds actueel. Ze geven naar de mening van de redactie van Terras genoeg aanleiding voor een reactie. Aan een aantal prominenten uit het kunstenveld werd gevraagd om vanuit de eigen discipline (gedicht, muziekstuk, proza, tekening, film etc. ) te reageren op het essay van Raaijmakers of op een bepaalde passage daaruit. De redactie van Terras wil nagaan in welke vorm zijn methode en thema’s onder schrijvers en hedendaagse kunstenaars leven. De reacties worden op de website van Terras gepubliceerd en gelinkt met het bijbehorende fragment van het essay zoals dat in Raster werd gepubliceerd. Het project gaat in februari 2012 van start.

 

De kunst van het machine lezen                                                    

In zijn beeldessay ‘De kunst van het machine lezen’ beschrijft en omschrijft Dick Raaijmakers onderdelen van het traject van de conceptie van het idee ‘machine’ tot het uiteindelijk in gebruik nemen ervan. Het essay lijkt geschreven door de perfecte buitenstaander. Een waarnemer doet systematisch verslag van mogelijke manieren van waarnemen en maakt nieuwe zienswijzen tot object van onderzoek.

Iedere machine, elk apparaat werkt op historische, filosofische, sociografische en wetenschappelijke basis. Hoe uitgebreid de handleiding van het idee apparaat ook is, het idee valt niet in handen te nemen om al wentelend en kerend te leren hoe het werkt.

Alles wat wil communiceren heeft een vorm nodig. De vorm van een apparaat vertelt wat over zijn leeftijd, zijn status en hoe het gebruikt wil worden. De kunst van het machine lezen betekent in Raaijmakers’ geval nagaan hoe de vormgeving van de objecten waarmee machinale handelingen worden verricht of opgewekt, zich ontwikkeld heeft. Dit houdt onder andere in: het lezen van de ‘momenten van transport van een idee’; van idee, via concept, diagram, model, naar het eindproduct: het apparaat. ‘Pas wanneer het apparaat ‘werkt’ – de bouwdoos in elkaar wordt gezet – wordt het systeem van de ordening geopenbaard.’

Raaijmakers verdeelde zijn essay in tien hoofdstukken, die hij weer in 147 fragmenten opdeelde en rijkelijk voorzag van afbeeldingen met onderschrift. Het is geen historische schets, maar doet wel denken aan een klassiek natuurkundeboek. De 147 fragmenten zijn definities, constateringen en beweringen. Raaijmakers benoemt de conventies die in het gebruik van een apparaat schuilen. ‘De buitenkant van een nieuw apparaat, machine, gereedschap, werktuig spiegelt de hand van zijn gebruiker. (…) Het spiegelen en glimmen bij apparaten bedoelt op het nog-niet-aangeraakt-zijn de aandacht te vestigen.’ (nr. 39, Glimmen).  Aandrijfkracht stelt hij, is ons ‘vreemd’ en wordt daarom op veilige afstand van het apparaat aangebracht.

De twintigste-eeuwse kunst richt zich volgens Raaijmakers liever op de primaire vormenwereld en niet op de eigentijdse vorm. ‘Met de opkomst van de industriële productie bereikten steeds meer goederen een steeds groter publiek. Om de diversiteit aan te duiden, wordt elk voorwerp op een eigen manier verpakt. Het ding en hun verpakking spelen een grote rol in de stedelijke omgeving.’ Raaijmakers toont dat wie de taal van de dingen en hun verpakkingen kan lezen, zich in de wereld van de twintigste eeuw kan begeven.

Voor Raaijmakers, die in de eerste plaats componist was, is de idee een belangrijk motief; hij zet alle middelen en methoden in om het zichtbaar te maken. Het resultaat van zijn werk beweegt zich op de grens van wetenschap, muziek, theater en of performance. Zelf noemde hij het leerstukken.

‘De kunst van het machinelezen’ is een soort archief waaruit het oeuvre van Raaijmakers voortkomt. Veel elementen eruit zijn terug te vinden in zijn overige werk. Als archief heeft het een ‘open’ karakter. Dit is karakteristiek voor zijn denken. Als geboren pedagoog wil hij kunst en techniek inzichtelijk maken, nieuwe middelen ontwikkelen, oude en vergeten toepassingen herontdekken. Het resultaat presenteert hij niet zelden in monumentale installaties. Dat dit essay zich in ‘het platte vlak’ bevindt, is een uitzondering. Mede daarom valt dit werk te lezen als een bron aan materiaal voor verder onderzoek: voor nieuwe installaties, composities, theaterwerken, tekeningen en meer. Raaijmakers nodigt eenieder indirect uit zijn oeuvre voort te zetten.

 

De kunst van het machinelezen.

De kunst van het machine lezen: een oproep tot een bijdrage

Twee tot drie keer per jaar kiest de redactie een thema waarover we mensen uit verschillende disciplines aan het woord laten. Met het thema Gereedschap dat eind 2011 tot een webdossier en een papieren uitgave leidde ontstond de idee om een essay van Dick Raaijmakers, oorspronkelijk verschenen in Raster #6, nieuw leven in te blazen.

Dick Raaijmakers schreef zijn essay ‘De kunst van het machine lezen’ in 1978. Al is de vorm en de functie van de machine sindsdien aan grote veranderingen onderhevig, toch zijn z’n ideeën nog steeds actueel. Ze geven naar de mening van de redactie van Terras genoeg aanleiding voor een reactie. Aan een aantal prominenten uit het kunstenveld werd gevraagd om vanuit de eigen discipline (gedicht, muziekstuk, proza, tekening, film etc. ) te reageren op het essay van Raaijmakers of op een bepaalde passage daaruit. De redactie van Terras wil nagaan in welke vorm zijn methode en thema’s onder schrijvers en hedendaagse kunstenaars leven. De reacties worden op de website van Terras  gepubliceerd en gelinkt met het bijbehorende fragment van het essay zoals dat in Raster werd gepubliceerd.

 

De kunst van het machine lezen

In zijn beeldessay ‘De kunst van het machine lezen’ beschrijft en omschrijft Dick Raaijmakers onderdelen van het traject van de conceptie van het idee ‘machine’ tot het uiteindelijk in gebruik nemen ervan. Het essay lijkt geschreven door de perfecte buitenstaander. Een waarnemer doet systematisch verslag van mogelijke manieren van waarnemen en maakt nieuwe zienswijzen tot object van onderzoek.

Iedere machine, elk apparaat werkt op historische, filosofische, sociografische en wetenschappelijke basis. Hoe uitgebreid de handleiding van het idee apparaat ook is, het idee valt niet in handen te nemen om al wentelend en kerend te leren hoe het werkt.

Alles wat wil communiceren heeft een vorm nodig. De vorm van een apparaat vertelt wat over zijn leeftijd, zijn status en hoe het gebruikt wil worden. De kunst van het machine lezen betekent in Raaijmakers’ geval nagaan hoe de vormgeving van de objecten waarmee machinale handelingen worden verricht of opgewekt, zich ontwikkeld heeft. Dit houdt onder andere in: het lezen van de ‘momenten van transport van een idee’; van idee, via concept, diagram, model, naar het eindproduct: het apparaat. ‘Pas wanneer het apparaat ‘werkt’ – de bouwdoos in elkaar wordt gezet – wordt het systeem van de ordening geopenbaard.’

Raaijmakers verdeelde zijn essay in tien hoofdstukken, die hij weer in 147 fragmenten opdeelde en rijkelijk voorzag van afbeeldingen met onderschrift. Het is geen historische schets, maar doet wel denken aan een klassiek natuurkundeboek. De 147 fragmenten zijn definities, constateringen en beweringen. Raaijmakers benoemt de conventies die in het gebruik van een apparaat schuilen. ‘De buitenkant van een nieuw apparaat, machine, gereedschap, werktuig spiegelt de hand van zijn gebruiker. (…) Het spiegelen en glimmen bij apparaten bedoelt op het nog-niet-aangeraakt-zijn de aandacht te vestigen.’ (nr. 39, Glimmen).  Aandrijfkracht stelt hij, is ons ‘vreemd’ en wordt daarom op veilige afstand van het apparaat aangebracht.

De twintigste-eeuwse kunst richt zich volgens Raaijmakers liever op de primaire vormenwereld en niet op de eigentijdse vorm. ‘Met de opkomst van de industriële productie bereikten steeds meer goederen een steeds groter publiek. Om de diversiteit aan te duiden, wordt elk voorwerp op een eigen manier verpakt. Het ding en hun verpakking spelen een grote rol in de stedelijke omgeving.’ Raaijmakers toont dat wie de taal van de dingen en hun verpakkingen kan lezen, zich in de wereld van de twintigste eeuw kan begeven.

Voor Raaijmakers, die in de eerste plaats componist was, is de idee een belangrijk motief; hij zet alle middelen en methoden in om het zichtbaar te maken. Het resultaat van zijn werk beweegt zich op de grens van wetenschap, muziek, theater en of performance. Zelf noemde hij het leerstukken.

‘De kunst van het machinelezen’ is een soort archief waaruit het oeuvre van Raaijmakers voortkomt. Veel elementen eruit zijn terug te vinden in zijn overige werk. Als archief heeft het een ‘open’ karakter. Dit is karakteristiek voor zijn denken. Als geboren pedagoog wil hij kunst en techniek inzichtelijk maken, nieuwe middelen ontwikkelen, oude en vergeten toepassingen herontdekken. Het resultaat presenteert hij niet zelden in monumentale installaties. Dat dit essay zich in ‘het platte vlak’ bevindt, is een uitzondering. Mede daarom valt dit werk te lezen als een bron aan materiaal voor verder onderzoek: voor nieuwe installaties, composities, theaterwerken, tekeningen en meer. Raaijmakers nodigt eenieder indirect uit zijn oeuvre voort te zetten.

 

Titels van de hoofdstukken en de fragmenten van ‘De Kunst van het machine lezen’

 

I het mechanische

 

1 Kracht

2 Wisselen (1)

3 Wisselen (2)

4 Wisselen (3)

5 Wisselen (4)

6 Naam

7 Weg

8 Tijd (1)

9 Tijd (2)

10 Komponent

11 Kontakt

12 Orde

 

II Het elektrische

 

13 Aarde (1)

14 Dof

15 Klasse (1)

16 Klasse (2)

17 Fles

18 Verwijding

19 Vreemd (1)

20 Vreemd (2)

21 Vreemd (3)

22 Aarde (2)

23 Spanning

 

III De mantel

 

24 Mantel

25 Vlies

26 Huid

27 Board (1)

28 Board (2)

29 Druk

30 Pasvorm (1)

31 Pasvorm (2)

32 Gebruik

33 Aanraakbaar

34 Slijtage (1)

35 Slijtage (2)

36 Slijtage (3)

37 Slijtage (4)

38 Slijtage (5)

39 Glimmen

40 Lijn (1)

41 Lijn (2)

42 Lijn (3)

43 Lijn (4)

44 Mach

45 Lijn (5)

 

IV Het Model

 

46 Kubus (1)

47 Kubus (2)

48 Kubus (3)

49 Mond

50 [­tekening vierkant en cirkel]

51 Kader

52 Lens

53 Bril

54 Scherm

55 Camera

56 Wensmodel

57 TV

58 Kodak

59 Voice

60 Halo

61 Geest

 

V Het handelen

 

62 Handelen (1)

63 Handelen (2)

64 Hand (1)

65 Hand (2)

66 Band

67 Motor (1)

68 Motor (2)

 

VI Het Bewegen

 

69 Systeem

70 Programma

71 Stuk

72 Hamer (1)

73 Hamer (2)

74 Handleiding

75 Bewegen

76 Benen

77 Route (1)

78 Route (2)

79 Puilen

80 Glijden

 

VII Het kijken

 

81 Zien

82 Zijn

83 Defekt

84 Beeld (1)

85 Beeld (2)

86 Wentelen (1)

87 Wentelen (2)

88 Van-boven

89 Van-opzij (1)

90 Stephenson

91 Van-Opzij

92 Van-voren

93 Symmetrie

94 UFO (1)

95 UFO (2)

 

VIII Het lezen

 

96 Vlak

97 Diagram

98 Kanalen

99 Ruimte-beeld

100 Taal (1)

101 Taal (2)

102 Taal (3)

103 Taal (4)

104 Veld (1)

105 Veld (2)

106 Spel

107 Tekening

108 Automaat (1)

109 Automaat (2)

110 Automaat (3)

111 Pianola

112 Buigen

113 Inwonen

114 Schieten

115 Beeld (3)

116 Explosie

 

IX Het circuit

 

117 Spanning

118 Waarde

119 Signaal

120 Diagram (1)

121 Diagram (2)

122 Komponent

123 Tafel

124 Meubels

125 Draden

126 Tracé’s

127 Druk

128 Horizontaal

129 Vertikaal

130 Hiërarchie

131 Netwerk (1)

132 Netwerk (2)

133 Print

134 Stijl (1)

135 Stijl (2)

136 Stijl (3)

137 Plat

138 IC (1)

139 IC (2)

140 IC (3)

141 Bouwen (1)

142 Bouwen (2)

 

X Het product

 

143 Idee

144 Handel (1)

145 90°

146 Handel (2)

147 Handel (3)