inleiding

Alle resultaten voor inleiding

Verhalen groeien steeds weer na

juni 5, 2015

Jolanda Ammon

Pedro Lenz (1965, Langenthal, Kanton Bern, Zwitserland) leeft als dichter, schrijver en columnist in Olten. Na voltooiing van zijn opleiding tot metselaar in 1984 heeft hij een aantal semesters Spaanse Literatuur gestudeerd. Sinds 2001 werkt hij voltijd als schrijver. Als auteur is hij lid van het project “HOHE STIRNEN” en van de Spoken-Word-beweging “Bern ist überall”. Lenz heeft ook teksten geschreven voor verschillende toneelgroepen en voor de Zwitserse publieke omroep Radio DRS.

Lenz is een verhalenverteller pur sang. “Verhalen zijn niet zoals tanden die je maar twee keer krijgt en als je ze versleten hebt, houdt het op. Nee, verhalen groeien steeds weer na.” (Der Goalie bin ig, 2010). Hij blijft dicht bij de alledaagse spreektaal; al lezend hoor je de personages als het ware praten. De teksten komen helemaal tot leven wanneer hij ze voordraagt, wat hij meerdere keren per week doet in heel het land, vaak … lees meer →

Een paar aantekeningen bij vier Falb-gedichten

februari 19, 2015

Ton Naaijkens

Het land dat Daniel Falb in deze vier gedichten verkent en afgraaft is voorwerelds, uit te storten over iemands dode lichaam of uit te smeren op het gezicht van een vrouw. Aarde kan ons bedekken, aarde heeft ons bedekt. Het gletsjer-gedicht, deel van een kleine cyclus, was aanvankelijk geïnspireerd door de Cremaster-videofilms van Matthew Barney, maar Falb – schreef hij me – knapte er gaandeweg steeds meer op af: ‘Deze tekst is er maar losjes mee verbonden, namelijk: via het idee van een historische tussenkomst door (de-)glacialisatie.’ Hij schreef me ook dat de Dawson uit het gedicht niet heeft bestaan. Het prehistorische meer Bonneville stamt uit de ijstijd, en Lone Peak is een bergtop daar in de buurt, vlakbij het tegenwoordige Salt Lake City.

Ook in de twee genummerde teksten, die bij elkaar horen, worden geologische begrippen– als mantel of binnenmantel – ingezet, maar hier gaat het vooral over begraven … lees meer →

Perec: de ruimte het eeuwige leven geven

januari 19, 2015

Kim Andringa

Georges Perec (1936-1982) is uitgegroeid tot een van de boegbeelden van de OuLiPo, Ouvroir de Littérature Potentielle of werkplaats voor potentiële literatuur, een groep van wiskundige schrijvers en schrijvende wiskundigen die zich bezighouden met wat in goed Nederlands ‘constrained writing’ heet: het produceren van teksten die gehoorzamen aan vooraf opgelegde vormbeperkingen.

Op de site van de groep (www.oulipo.net) wordt de vraag ‘Wat is een oulipiaanse auteur?’ beantwoord met: ‘Dat is een rat die zelf de doolhof bouwt waaruit hij wil ontsnappen’. Soms geeft dat aanleiding tot haast Opperlandse taalspelletjes, soms ook tot serieuzer werk. Dat van Perec is in zekere zin van tweeërlei aard: in zijn fictie bouwt hij labyrinten, en in zijn meer documentaire werk probeert hij de slopershamer van de werkelijkheid een halt toe te roepen. De vraag die het oproept is: als de muren van het labyrint afgebroken worden, waar moet de rat dan heen? Perec probeert … lees meer →

Inleiding op Napólide

oktober 10, 2014

Annemart Pilon

De in Napels geboren Erri De Luca (1950) voelt zich geen Napolitaan. Hij is napólide, zo zegt hij zelf, iemand die uit Napels komt maar daar geen deel van uitmaakt. Op zijn achttiende verlaat hij de stad en trekt hij naar Rome, hij zou nooit meer in Napels gaan wonen. Wel zou hij erover schrijven. Weg van Napels sluit hij zich al gauw aan bij de extreemlinkse groepering Lotta Continua en na jaren van protesten keert hij in 1980 even terug naar Napels, kort na de verwoestende aardbeving. Hij werkt jarenlang als arbeider, bouwvakker en vrachtwagenchauffeur en leert zichzelf onder andere Hebreeuws en Jiddisch, talen waaruit hij later bijbelteksten zou vertalen.

Als schrijver, dichter en vertaler heeft hij een behoorlijk oeuvre van proza, poezië, toneel, essays en vertalingen opgebouwd. In Italië is hij een vooraanstaand schrijver en zijn werken worden in zo’n twintig talen vertaald. In Nederland zijn er slechts … lees meer →

Minuscule capsules vol vrijheid – of waarom er achter elke caravan een maan schuilgaat.

september 30, 2014

Monique de Waal

De volle maan en een caravan, in eerste instantie niet twee verschijnselen die een direct verband met elkaar hebben, zou je zeggen. In een van zijn essays over poëzie beschrijft Jan Wagner hoe hij op een wandeling door de Ierse bergen in de ban raakt van de volle maan die op dat moment opkomt. Tot zijn verbazing zijn zijn medereizigers allerminst onder de indruk – tot hij zijn bril opzet en ziet dat het vermeende natuurspektakel in werkelijkheid een caravan is waar het licht zojuist is aangegaan. Sindsdien zijn de maan en deze mobiele reishut voor Jan Wagner onlosmakelijk met elkaar verbonden en de maan kan niet meer aanschouwd worden zonder er een caravan achter te vermoeden, in elke caravan wordt een maan gezien. De in eerste instantie anders waargenomen werkelijkheid laat een sterke indruk achter, juist door de verschuiving en de overlapping van beide elementen.

Eenzelfde bekoring gaat volgens … lees meer →

Strip en de verovering van vrijheid

september 25, 2014

Joost Baars

The Art of the Possible, Kenneth Kochs boek met wat je het beste stripgedichten zou kunnen noemen, verscheen pas in 2004, twee jaar na zijn dood. Toch was strip altijd al onderdeel van zijn werk. In heel veel aspecten van zijn poëzie, proza en toneelstukken, kun je strip ontwaren als bepalende invloed. Bijvoorbeeld in de groteske overdrijving van Variations on a theme by William Carlos Williams, waarin hij Williams’ ‘This is just to say’ in het absurde doordrijft (‘I chopped down the house that you had been saving to live in next summer./ I am sorry, but it was morning, and I had nothing to do/ and its wooden beams were so inviting.’) Of in het animisme dat in zoveel van zijn werk opduikt, als levenloze objecten beginnen te praten. Schepen schrijven bijvoorbeeld gedichten in ‘Poems by ships at sea’. En in ‘Permanently’ dansen verschillende woordsoorten een taalkundige paringsdans om … lees meer →

Over Éric Suchère

september 18, 2014

Erik Lindner

‘Painstakingly’ noemde Jerome Rothenberg het, een serie precieze en nauwgezette omschrijvingen van wat er op ieder plaatje in elk stripboek van Kuifje nu eigenlijk precies gebeurt. Het ging daarbij niet om de tekst maar het beeld, de zweetdruppels op het voorhoofd van de jonge reporter, de emoticon-achtige grimas van Bobbie, de achtergrond. De auteur leverde een transcriptie van beeld naar tekst en noemde die Mystérieuse. Volgens Rothenberg leverde die auteur, de Franse dichter, kunstcriticus en kunsthistoricus Éric Suchère, hiermee een belangrijke bijdrage aan pop-art.

Éric Suchère, geboren in 1967 in een van de banlieues rond Parijs, publiceerde acht bundels. Gedichten zegt de een, conceptueel kort proza de ander. Hij vertaalde de integrale poëzie van Jack Spicer en Michael Palmer in het Frans, met de Italiaan Andrea Raos vertaalde hij Giuliano Mesa en samen met mij de eerste twee bundels van Hans Faverey. Suchère is werkzaam als professeur de culture générale … lees meer →

Duizelingwekkend alledaagse dingen. Over Matthew Dickman.

september 12, 2014

Mischa Andriessen

Bernlef stelde terecht dat veel Amerikaanse poëzie lijdt aan wat hij de ‘ziekte van Whitman’ noemde; het gaat maar door, er komt geen einde aan. De jonge Amerikaanse dichter Matthew Dickman lijdt niet aan die ziekte of hooguit in een milde vorm. Toch is Walt Whitman de eerste aan wie je denkt, wanneer je zijn gedichten leest. Die innemende gretigheid; de wereld te groot om in poëzie te vangen? Dat zullen we nog wel eens zien.

Het was, meen ik, Oscar Wilde die zei dat de wereld gemaakt was om in een boek terecht te komen. Dickman breekt ogenschijnlijk lukraak scherven uit de alledag en lijmt ze aan elkaar tot een wereld. Je kunt het zo gek niet bedenken en het komt in zijn poëzie terecht. De dichter Tony Hoagland schreef in diens inleiding bij Dickmans debuutbundel All-American Poem dat Dickmans gedichten de lenigheid hebben van een Amerikaanse Spaniël op … lees meer →

Meer dan een ding zijn. Over Joë Bousquet.

juli 30, 2014

Kim Andringa

Joë Bousquet (1897-1950) wordt op 21-jarige leeftijd op het slagveld getroffen door een kogel die hem vanaf de borst verlamt en brengt de 32 volgende jaren bijna uitsluitend door in bed, zijn kamer maar zelden en na 1939 helemaal niet meer verlatend; de luiken blijven bovendien altijd gesloten. In Traduit du silence (1941) staat deze korte autobiografische schets:

‘Dichter tegen wil en dank. Erg ziek, ertoe genoopt alleen in zijn gedachten te leven, waardoor alles wat hij doet om uitdrukking te geven aan zijn bestaan zich noodzakelijkerwijs beperkt tot verschillende manieren van spreken; en omdat hij hardnekkig door blijft leven, lijkt hij erg geïnspireerd. Geen groot dichter, maar erg dichter. Zijn leven moet zich tussen zijn ogen en zijn lippen afspelen. Het is goed om hem vrij uitgebreid te beschrijven. Er zijn veel mensen zoals hij. Alleen zien we die niet. De ziekte is sterker gebleken dan hij, uiteraard. Maar … lees meer →

Dichtbundels als gemeenschappen

juli 18, 2014

Joost Baars

Jack Spicer (1925-1965) was onder andere taalkundige, anarchist, privédetective, alcoholicus en dichter. In de geschiedenis van de Amerikaanse literatuur, maar ook in de sociale structuur van het Amerika waarin hij leefde, én in zijn persoonlijk leven, was hij wat je noemt een outsider. Spicer is een van de weinige invloedrijke Amerikaanse dichters die niet op de een of andere manier tot een ‘school’ behoren, als homoseksueel in het Amerika van net na de oorlog was hij natuurlijk een buitenstaander, en als jongvolwassene keerde hij zich zozeer van zijn familie af dat velen dachten dat hij wees was en hij wel eens 1946 als zijn geboortejaar noemde.

Zijn poëzie was desondanks – of misschien wel daarom – er een van toenadering. Van ‘correspondentie’, zoals hij het zelf noemde. Spicer maakte naar eigen zeggen geen bundels, maar ‘gemeenschappen’ van gedichten die met elkaar resoneerden, ‘that echo and re-echo against each other’. ‘Net … lees meer →

Mono no aware

juli 4, 2014

Ton Naaijkens

Mono no aware (物の哀れ) is een Japanse term waar het besef mee wordt aangeduid dat alles vergankelijk is. Het bijzondere ervan is dat het tegelijk gaat om een erkend klassiek Japans schoonheidsideaal. De – misschien westerse – onzekerheid of het nu om een gevoel gaat of om een staat van bewustzijn, zit helemaal in het woord of de woorden zelf opgesloten. De twijfel komt tot uiting als je er een vertaling van probeert te maken: de betekenisruimte is dan enorm en strekt zich uit van ‘het pathos van de dingen’ tot ‘de sensitiviteit voor de dingen’. Kersenbloesem is het symbool van mono no aware, want van bloesem accepteer je het uitbloeien bij het zien van de ontluikende schoonheid. Of mono no aware in de dingen zelf zit of dat mensen het op de dingen projecteren, wordt belichaamd door een andere mogelijke vertaling ervan: ‘het hartverscheurende van de dingen’.

Waar de … lees meer →

Fritzi & het gewone

juni 26, 2014

Bernke Klein Zandvoort

Ik wantrouw en vereer het alledaagse. Als kind was ik al gefascineerd door voorwerpen en nog steeds kan ik dagen naar de juiste ordening zoeken, de juiste manier waarop een vaas in de vensterbank moet staan en kan ik eindeloos zitten pieren met hoe het snoer van de lamp, losjes mag vallen. Tegelijkertijd wantrouw ik ze mateloos, omdat ik weet dat het herinrichten van mijn kamer binnen een groter kader valt, dat van de ingerichte realiteit. De voorwerpen zijn doorkijkluikjes, verraders, die me vertellen dat er helemaal niets geordends aan het bestaan is. ‘We carve out everything’ zei de grote psycholoog en filosoof William James ‘just as we carve out constellations, to suit our human purposes. We break the flux of sensible reality into things, then, at our will.’

Het werk van Harmsen van Beek ken ik nog maar kort. Ja, een leraar had haar eens aangeraden aan een klasgenoot … lees meer →

Lieve Johanneke, geachte familie, beste vrienden van Jacq, Jacq

juni 11, 2014

Henk Pröpper

Toen Tjit mij zaterdagochtend belde met het verzoek hier vandaag iets te zeggen – hij deed dat zo mooi bedremmeld als alleen Tjit dat kan: hij zei, eh, eh je bent tenslotte van De Bezige Bij en, en, je was toch goed met hem?

Precies op dat moment zat ik buiten in de kou op een winderig atletiekterrein in Overvecht te denken dat ik eigenlijk graag iets zou willen zeggen op de begrafenis van Jacq.

Net daarvoor had ik het nieuws van Jacqs overlijden gelezen op Teletekst, en net daarvoor ontving ik een In memoriam dat Erik Lindner had geschreven.

Ik zat dus in mijn hoofd een uitdijende toespraak te houden, of eigenlijk herinneringen op te halen die gestaag een monoloog werden. Eigenlijk stoorde Tjit mij daarbij, terwijl hij mij om een toespraak vroeg. Ik wilde dus ook niet opnemen, besloot dat toch te doen, en toen ik begreep dat … lees meer →

Nieuwe Mythologieën: een ‘update’

mei 30, 2014

Vicky Francken

In 1957 publiceerde de Franse literatuurcriticus, semioticus en filosoof Roland Barthes (1915-1980) zijn boek Mythologies. Hierin beschreef hij alledaagse beelden en producten van de populaire cultuur van het Frankrijk in de jaren vijftig. Hij baseerde zich op de ideeën van Ferdinand de Saussure (1857-1913) over de structuralistische benadering van taal. Barthes betoogt dat cultuuruitingen vaak een betekenis in zich dragen die allereerst verborgen blijft, maar door een structuralistische analyse kan worden blootgelegd. Deze mythische betekenis die natuurlijk, universeel of vanzelfsprekend lijkt, is in werkelijkheid cultureel en historisch bepaald: geconstrueerd door de heersende dominante ideologie.

In 2007 verscheen, onder redactie van journalist en schrijver Jérôme Garcin (1954), het boek Nouvelles Mythologies. Verschillende schrijvers gaan hierin als eerbetoon aan Barthes en als ‘update’ van zijn werk verder waar Barthes was gebleven en proberen hedendaagse nieuwe mythologieën te ontmaskeren. Ze gaan op zoek naar teken, betekenaar en betekenis van uiteenlopende voorwerpen en fenomenen … lees meer →

Yu Jian en de liefde voor de dingen

mei 9, 2014

Jan De Meyer

Ieder tijdvak heeft zijn modeverschijnselen, en geen enkel domein van menselijke activiteit is vrij van tijdsgebonden tendenzen. In het academische strijdperk is het momenteel modieus en bon ton om het leven van een schrijver of kunstenaar zo volledig mogelijk los te koppelen van diens literaire of artistieke creaties. Ik ben tot op zekere hoogte wel bereid mee te gaan in de gedachte dat het zinloos is iemands oeuvre te gaan verklaren vanuit zijn leven, maar tegelijk ben ik ervan overtuigd dat ons begrip van een literair of ander kunstwerk alleen maar verrijkt kan worden door verstandig gebruik te maken van wat we weten over het leven van de kunstenaar. Is het bijvoorbeeld van belang te weten dat de dichter en filmmaker Yu Jian (op 8 augustus 1954 geboren te Kunming, in het diepe zuidwesten van China) op tweejarige leeftijd bijna volledig doof werd als gevolg van een medische flater? Ik … lees meer →

Inleiding

mei 9, 2014

Erik Lindner, Kim Andringa, Mischa Andriessen, Ton Naaijkens

Terras 06: het ‘ On/ding’ is verschenen

april 15, 2014

Anneke Brassinga, Charlotte Mutsaers, Chris Keulemans, Endre Ady, Erik Lindner, Frans Budé, Friederike Mayröcker, Friedrich Achleitner, Henk Pröpper, Jack Spicer, Joë Bousquet, Joost Baars, Julio Cortázar, K. Schippers, Kenneth Koch, Kim Andringa, Kristina Tóth, Lucas Hüsgen, Maarten M. Janssen, Maria Vlaar, Marion Poschmann, Matthew Dickman, Mischa Andriessen, Richtje Reinsma, Robert Walser, Ton Naaijkens, Torgny Lindgren, Ulf Stolterfoht, Véronique Pittolo, Vicky Francken, Yu Jian

“Gedichten zijn als kinderen”. Over de poëzie van Henning H. Bergsvåg

april 8, 2014

Roald van Elswijk

Poëzie vertalen is het mooiste beroep dat er is. Wat is er spannender dan een gedicht van alle kanten te bekijken en proeven, om het daarna stukje bij beetje, klank na klank, uit elkaar te halen en in een vreemde taal weer op te bouwen? De schoonheid van poëzie zit ‘m voor mij in de compacte vorm, waarachter vaak een explosie van betekenis schuilgaat. Hugo Claus vergeleek een gedicht ooit met een bliksemflits, trefzeker en vol energie. Die combinatie van kracht en bondigheid maakt het vertalen van poëzie altijd weer tot een uitdaging. Een precisiewerkje, en het is daarom niet verwonderlijk dat ik me vaak aangetrokken voel tot dichters die een bepaalde mate van exactheid in hun werk hanteren. Dit is een eigenschap die de Noorse dichter Henning H. Bergsvåg (1974) zeker niet vreemd is. Zijn poëzie is weinig expressionistisch, eerder geconstrueerd en doordacht. Het zorgvuldig opbouwen van een gedicht, … lees meer →

Noot van de vertaler

maart 26, 2014

Rokus Hofstede

Soms worden op de geschiedenis geënte verhalen voorzien van de aanbeveling ‘waargebeurd’. Voor De Elf kan die aanbeveling niet gelden, al is de verhaalstof die Pierre Michon behandelt ook geen zuiver verdichtsel. Zoals alle verhalen van Michon is De Elf een mengeling van fictionele elementen en archiefmateriaal, een bouwsel van fictie dat is opgetrokken op een uitputtend gedocumenteerde historische ondergrond. Om De Elf te lezen kan het dus helpen om het artikel ‘Franse Revolutie’ op te slaan, in een oude encyclopedie als de Winkler Prins of in een nieuwe als Wikipedia. Allerlei feiten en termen die terloops in Michons relaas aan bod komen en waarmee Franse lezers vertrouwder kunnen zijn dan Nederlandse, krijgen tegen zo’n achtergrond reliëf.

 

De grote breuklijnen van het achttiende-eeuwse tijdskader structureren de tekst. Deel I speelt in het Frankrijk van vóór de Revolutie, het Ancien Régime, de ‘tijd van het zoete leven’; deel II speelt … lees meer →

Crear y romper

november 21, 2013

Melani Reumers

Maken en breken in hedendaagse Spaanstalige literatuur

De personages in de ongemakkelijke verhalen van Guadalupe Nettel (Mexico, 1973) bezien de wereld op een hoogsteigen manier. Het gaat bij deze schrijfster om de periferie en de marge, om de imperfectie, om dat wat afwijkt, om de blik van de outsider. Probleemloos word je meegezogen in de verwrongen wereld van haar personages. Eerder vertaalde ik van Nettel ‘Ptosis’1, een verhaal over een door oogleden geobsedeerde fotograaf. Ik betrapte mezelf erop dat ik mijn eigen oogleden en die van anderen met ongewone aandacht bestudeerde. Het leek erop dat mijn oogleden zelf in de gaten kregen dat er meer in zat dan een onbeduidende bijrol. Toen ik voor een paar maanden naar Barcelona ging, kreeg ik continu last van een vervellend ooglid. Een zin van Nettel schoot door mijn hoofd: De huid van een ooglid is van een onvermoede teerheid. Meer dan ooit was … lees meer →

Over Tiffany Atkinson

september 12, 2013

Onno Kosters

Tiffany Atkinson (1972) behoort tot de meest veelbelovende Engelse dichters van haar generatie. Met haar eigenzinnige stem maakt ze van de werkelijkheid vaak een surrealistische beleving, of het nu gaat om het verslag ‘van binnenuit’ van de overstromingen die een groot deel van Engeland in 2007 teisterden (‘Rain’/’De regen’), of om de ‘definitie’ van wijsbegeerte zoals die ontstaat uit de beschrijving van een keuken die eerder aan een plaats delict (vond hier een crime passionel plaats?) dan aan, enfin, een keuken (of aan wijsbegeerte) doet denken (‘Philosphy’/’Wijsbegeerte’). Atkinson verweeft in haar beste gedichten, niet ongelijk aan de door haar bewonderde Simon Armitage, uiteenlopende verhaallijnen en stemmen en schept daarmee gedichten waaruit, ondanks een soort ‘opgewekte hipheid’ (‘De regen’), de eeuwenoude worsteling met het alledaagse spreekt: ‘food and drink, sex and celibacy, love and jobs, children, childlessness, money and old age – all the usual things’, zoals Patrick McGuiness het formuleert … lees meer →

Met de poten in de grond. Over Seamus Heaney

augustus 30, 2013

Onno Kosters

Van de vier gedichten die hier worden gepubliceerd, zijn er twee afkomstig uit de bundel District and Circle (2006) die we op het moment aan het vertalen zijn. Ze behoren tot Heaney’s ‘ding-gedichten’, waarvan hij er veel heeft geschreven: uitgaand van concrete, vaak agrarische instrumenten uit een ver verleden, werkt de dichter in deze bonkige, aardse teksten toe naar een meer metafysische overweging of historische implicatie. Het zijn gedichten die in textuur als het ware samenvallen met zijn lijf – een grote man, met grote handen en een brede, gespierde rug – en waarin Heaney zijn agrarische achtergrond het meest naar voren schuift. Hij oogst met deze concrete gedichten betekenis.

In ‘Oud strijkijzer’ (uit Station Island (1984)) krijgt het strijkijzer dat – zal het door Heaney’s moeder geweest zijn? – de dichter ‘vaak zag optillen’, extra, concreet gewicht door de omschrijving ervan: ‘een stevige wig / als een sleepboot voor … lees meer →

Verhalen van schepping en zondvloed

juli 26, 2013

Mischa Andriessen

De Amerikaanse dichter Peter Gizzi is een subtiele sloper. Hij is tevens een durfal als het op bouwen aankomt. Een gedicht als  ‘Levensnabootsing: een herinnering’ uit zijn bundel Some Values Of Landscape And Weather laat zien dat er bij hem voortdurend tegenstrijdige krachten aan het werk zijn. Hij slaat scherven van een werkelijkheid en bouwt er een nieuwe werkelijkheid mee op.

Gizzi (1959) publiceerde naast een flink aantal bibliofiele uitgaven vijf bundels: The Outernationale, Some Values of Landscape and Weather, Artificial Heart, Periplum en Threshold Songs. Hij was poëzieredacteur bij The Nation en was de samensteller van de bundels met gedichten en essays van jonggestorven Amerikaanse schrijver Jack Spicer, respectievelijk getiteld: My Vocabulary Did This To Me en The House That Jack Built.  Gizzi woont in Western Massachsetts, in de Pioneer Valley. Die naam al, weinig lijkt bij Gizzi toevallig te zijn.

Er is in Gizzi’s voornoemde gedicht voortdurend sprake … lees meer →

Beelden die trillen. Over Marion Poschmann

juli 19, 2013

Erik de Smedt

In Goethes ballade ‘Erlkönig’ (1782) wijst het doodzieke kind, ijlend van koorts, zijn vader op de gestalte van de hem met de dood bedreigende elfenkoning. Zijn vader, in galop op weg naar een dokter, corrigeert hem nuchter: ‘Mijn zoon, het is een nevelsliert.’ Tussen de romantische, subjectieve visie van het kind en de verlichte, objectiverende visie van de vader gaapt een kloof. Voor visuele hallucinaties is in de nieuwe tijd geen plaats. Maar waarom zag het kind niet gewoon een nevelsliert?

‘Nevelbeelden’ – damp, wolken en andere meerduidige stimuli – spelen in Marion Poschmanns dichtbundel Geistersehen (2010) een grote rol. Twee cycli, ‘Glanz’ en ‘Dampf’, zijn autobiografisch. Ze roepen de wereld op van kuurbaden waar zij als kind met ademnood door haar moeder werd naartoe gebracht. Het etherische, vloeibare en ongrijpbare bepalen overigens heel de bundel en – daarmee samenhangend – de precaire status van het ‘ik’ als bewustzijn dat … lees meer →

Laat de kiem de kiem maar. Over Monika Rinck

juni 27, 2013

Miek Zwamborn

In de tropen leven vogels, prieelvogels, die hun nest versieren met dingen die ze vinden. De nesten lijken op stevig van takken gebouwde priëlen, waarin verzamelingen van kleurige objecten liggen uitgestald. Soms gaan de vogels zo ver dat ze steentjes verven met het sap van bessen of de honderden bladeren rondom hun nest met de glimmende kant naar boven draaien zodat hun collectie als het ware in de schijnwerpers staat. Het grootste en meest extreme prieel wordt gebouwd door de bruine tuiniervogel of vogelkop-prieelvogel (Amblyornis inornatus) uit noordwestelijk Nieuw-Guinea. Deze soort stoffeert het prieel met mossen en legt daarop uitgebreide verzamelingen aan van bontgekleurde bloemen, veertjes en keverschilden. Om andere vogels deelgenoot te maken van hun verzameling bouwen ze zelfs tribunes voor de nieuwsgierige medevogel. Bij het lezen van Monika Rincks gedichten moet ik voortdurend aan deze tonelen denken.

Dwaas lijken haar bonte verzen in eerste instantie; betekenissen buitelen over … lees meer →

Dingen als teksten. Over Ulf Stolterfoht

juni 26, 2013

Ton Naaijkens

Dingen zijn dingen, maar er valt ook over te praten. Wat gebeurt er bijvoorbeeld met een ding als het de grens overgaat of van een gebruiksvoorwerp verandert in een tentoonstellingsobject? Oorringen van barnsteen: ooit waren ze in de mode in Nazi- Duitsland, maar wat gebeurt ermee als ze in een Milaans museum liggen te pronken? Waarom hingen in Middeleeuwse kerken ooit in goud gevatte struisvogeleieren en hele krokodillen? In de zeventiende eeuw had je van die fraaie ´Wunderkammer´ boordevol rariteiten. Het gaat om gewone dingen die in een nieuwe omgeving artefacten worden, waard om te worden bewonderd, bekeken en bestudeerd. Zie je zo’n in het Pruisische Bitterfeld gemaakte oorring in een vitrine, krijg je ook het verhaal van zijn mobiliteit te horen.

Dit doet me op twee manieren denken aan de gedichten van Ulf Stolterfoht (*1963). Je kunt zijn teksten, maar ook teksten in het algemeen, zien als artefacten – … lees meer →

Van erts en madagascar. Over Lutz Seiler

juni 24, 2013

Ton Naaijkens

Niet ver van Leipzig, in Thüringen aan de Weiße Elster, ligt Gera. Het grootste aantal inwoners bereikte dit stadje in de DDR-jaren, toen er door het Sovjet-Duitse bedrijf SDAG Wismut naar uraniumerts werd gegraven. Door het erts dat de mijnwerkers daar dolven, kon de Sovjet-Unie in de Koude Oorlog haar eigen atoomprogramma opbouwen en concurrerend maken. Tegelijk dreef de DDR-economie grotendeels op deze industrie. Intussen heeft Wismut GmbH de opdracht de bodem te saneren en te recultiveren, want er is nogal wat verpest. Daar in Gera-Langenberg werd Lutz Seiler in 1963 in een familie van mijnwerkers geboren. Aanvankelijk werd hij opgeleid tot bouwvakker en hij werkte ook als metselaar en timmerman. Al vrij vroeg ging hij schrijven en publiceerde hij gedichten. pech & blende (pek en blende) uit 2000 trok de aandacht en de titel laat ondubbelzinnig zien dat de wereld van zijn regio er een grote rol in speelt.

… lees meer →

Inhoudsopgave Terras 04 Berlijn

juni 20, 2013

Erik Lindner

Terras 04 Berlijn, 224 blz. ISBN 978-90-5188-095-3

 

Erik Lindner  Voorwoord

Ton Naaijkens  Vogelvlucht. Over Elke Erb

Elke Erb  SONANZ. 5-Minuten Notate. Vertaling Ton Naaijkens

Miek Zwamborn  Laat de kiem de kiem maar. Over Monika Rinck

Monika Rinck  Honingprotocollen. Vertaling Miek Zwamborn

Oskar Pastior  Moeder en zoon met bolbliksem. Vertaling Wiel Kusters

Wiel Kusters  Naschrift. Een veroordeelde met bewegingsvrijheid. Over Oskar Pastior

Ton Naaijkens  Dingen als teksten. Over Ulf Stolterfoht

Ulf Stolterfoht  Gedichten. Vertaling Ton Naaijkens

Herta Müller  Altijd dezelfde sneeuw / en altijd dezelfde oom. Vertaling Ria van Hengel

Ruth Verraes  Stenen

Ton Naaijkens  Van erts en Madagascar. Over Lutz Seiler

Lutz Seiler  Ammoniak, Aranka & heldenfilms. Vertaling Ton Naaijkens

Walter Benjamin  Over Hebel. Vertaling Anneke Brassinga

Johann Peter Hebel  Een onverhoopt weerzien. Vertaling Anneke Brassinga

Matthias Kniep Und mit der Zit verbrennt die ganzi Welt. Johann Peter Hebel (1760-1826). Vertaling Ria van Hengel

Annelie David  Uljana … lees meer →

In de stroom van de menigte, op de vis zijn route

juni 12, 2013

Matthias Kniep

1.

Als ‘a logarithm / Of other cities’, een ‘logaritme van andere steden’, zo omschrijft John Ashbery de stad New York in zijn lange gedicht ‘Self-Portrait in a Convex Mirror’. Naar analogie met die beroemde versregel en als erkenning van de enorme aantrekkingskracht die doorgaans van een dergelijke vergelijking uit de wiskundige sfeer uitgaat, kun je Berlijn, nu al vier jaar mijn thuisstad, omschrijven als een lopende variabele met een grote stapgrootte die in een tellergestuurde lus wordt opgezweept. Er bestaat hier met andere woorden een ongestilde honger naar meer, steeds meer. Omdat deze honger verband houdt met het besef dat de stad eigenlijk failliet is, opent hij een ruimte met haast onuitputtelijke mogelijkheden, een ruimte die niet toevallig slechts vanaf de buitenste rand toegankelijk blijft.

Het is alsof er in het silhouet van de stad een afwijking in de zwaartekracht merkbaar wordt (een soort Oregon Vortex in de hoofdstad … lees meer →

Uljana Wolf – grenshandel in taal

mei 21, 2013

Annelie David

Meer dan een jaar geleden is mijn dochter van Amsterdam naar Berlijn verhuisd. Tijdens mijn eerste bezoek aan haar kocht ik zoveel mogelijk bundels van de nieuwe generatie Duitse dichters, nieuwsgierig naar de poëzie in Duitsland anno nu.

Ik ben altijd trots geweest op de plek die dichters in Duitsland innemen. Niet alleen worden ze gewaardeerd om wat ze doen maar op jonge leeftijd wordt je geleerd poëzie te lezen. Op de basisschool reciteerden we niet dichters als Annie M.G. Schmidt waar helemaal niets mis mee is, het is prachtige kinderpoëzie, maar Duitse kinderen lazen volwassen poëzie.  Als het lente wordt, zoemen nog steeds regels van Eduard Mörike door mijn hoofd. Wat dat betreft lijkt niets veranderd. Uljana Wolf (1979, Berlijn)  – twee generaties jonger dan ik – las in de derde klas Else Lasker-Schüler (1869 – 1945) een bevlogen lyrische, Joods-Duitse dichter – die Wolf haar hele dichtersleven is … lees meer →

Met en tegen ‘het masker van woorden’. De antikoloniale poëtica van Aimé Césaire

december 24, 2012

Piet Devos

In de loop van de twintigste eeuw hebben talloze schrijvers gepoogd literatuur met politiek te vermengen, maar weinigen hebben deze gevaarlijke cocktail zo succesvol weten te bereiden als de Martinikaan Aimé Césaire (1913-2008). Gedurende bijna 75 jaar was hij een van de belangrijkste woordvoerders van het antikolonialisme, zowel in de Franstalige wereld als daarbuiten. Terwijl hij in zijn poëzie naar een passende stem zocht voor de inheemse identiteit van Martinique, hielp hij met zijn politieke pamfletten en activisme het dekolonisatieproces feitelijk vormgeven op het Caribische eiland. Césaire was opgegroeid op Martinique, toen het nog een volwaardige kolonie van Frankrijk was en de autochtone bevolking nauwelijks perspectief op zelfontplooiiing werd geboden. Vanwege zijn uitzonderlijke begaafdheid genoot Césaire echter begin jaren ‘30 het voorrecht om aan de prestigieuze École Normale Supérieure in Parijs te gaan studeren. In de Franse hoofdstad vervulde hij algauw een voortrekkersrol binnen de elite van zwarte studenten, die … lees meer →

Volgende