thema: 03 Masker, ontmasker

Het najaarsproject van 2012 heeft als titel Masker, ontmasker en staat onder eindredactie van Laurens Ham. Masker, ontmasker gaat over de angst en fascinatie die uitgaat van alles wat gemaskerd is, wat zich niet direct laat kennen. In de vertalingen en blogteksten van dit project gaat het over alle soorten maskers, maar niet in de laatste plaats om het masker van de literatuur. Kan een 'gemaskerde', fictionele vorm waarheden onthullen? Draagt alles in de wereld een masker en is authenticiteit een fictie?

Bestel hier de pdf van 'Masker, ontmasker' als digitaal bestand of als print.

Duk-Duk

New_Britain-_Duk-Duk_dancers,_Gazelle_Peninsula

Parrot

papagaaien cocoon

Beperkt ontmaskerend. Het verschijnsel ‘typetje’ ontleed

Imitaties van politici en andere BN’ers zijn inmiddels zo vaak op de Nederlandse televisie te zien dat bijna van een rage gesproken mag worden. Het begon ooit met het programma Kopspijkers, dat in het najaar van 2001 besloot om haar vaste rubriek van satirisch commentaar op het nieuws van de week niet langer te laten verzorgen door cabaretiers die ‘als zichzelf’ aan tafel zaten, maar door typetjes die geënt waren op bekende figuren uit de actualiteit. Het programma maakte furore met deze typetjes en haalde torenhoge kijkcijfers. Vooral de imitaties van Paul Groot (Pim Fortuyn, Willibrord Frequin) en Owen Schumacher (Jan Peter Balkenende, Frank de Grave) vielen erg in de smaak. Groot en Schumacher begonnen in 2004 voor zichzelf met Koefnoen, een programma waarin imitaties van personen uit het nieuws de hoofdmoot vormen. In hun slipstream volgden programma’s als Draadstaal, diens opvolger Neonletters, Toren C en niet … lees meer

Hans Teeuwen en de ontmaskering van het Nederlands cabaret

Na Gerard Bouwmeesters reactie op Reynaert en Suske & Wiske stelt Terras graag de gelederen open voor korte essays over maskerende en ontmaskerende verschijnselen. Uw ideeën zijn van harte welkom op redactie [at] tijdschriftterras.nl. Ivo Nieuwenhuis, promovendus aan de Universiteit van Amsterdam, baant de weg met een stuk over de ontmaskerende betekenis van Hans Teeuwens cabaret.     Hoe klinkt de echte Hans Teeuwen? Die vraag is moeilijker te beantwoorden dan het lijkt, aangezien deze populaire Nederlandse komiek zowel op het podium als in andere publieke optredens steeds wisselende maskers en stemmen opzet. Nu eens speelt hij de onhandige schlemiel, dan weer de nietsontziende sadist. De rol van serieuze commentator combineert hij moeiteloos met die van speelse provocateur. Geen van die maskers en stemmen domineert echt, waardoor de vraag waar Teeuwen nu feitelijk voor staat en wat hij vindt, als cabaretier en als publieke persoonlijkheid, meestal in het … lees meer

Reynaert (reactie)

Gerard Bouwmeester, promovendus Middelnederlandse letterkunde aan de Universiteit Utrecht, schreef een reactie op deze blogtekst. Hieronder volgt de reactie integraal.     Goedheid, slechtheid en ontmaskering: er waren voor Laurens Ham slechtere weken dan de vorige denkbaar om deze thema’s op Terras te bespreken dan de week die begon met de commissie-Samson en eindigde met Huys en Holleeder. Deze thema’s hebben een illustrerende bijrol in een stuk waarin de auteur betoogt dat wie oudere literaire klassiekers actualiseert moet waken voor ‘onnodig simplificeren’. Dat is volgens Ham wel gebeurd in Paul Geerts’ bewerking van Van den vos Reynaerde (VDVR), het Suske & Wiske-album De Rebelse Reinaert (DRR). Zonder iets af te willen doen aan het punt dat Ham maakt, zou ik wel graag drie kanttekeningen plaatsen bij zijn opmerkingen over het avontuur van de Vlaamse striphelden. Ik doe dat naar aanleiding van twee citaten uit het stuk van Ham.

lees meer

Masker, ontmasker (5)

Je zou het niet zeggen, maar carnaval heeft een maatschappijkritische betekenis. Of laat ik preciezer zijn: je zou dat niet zeggen wanneer je inwoner van Utrecht bent, zoals ik, en jaarlijks kuddes randstedelingen hossend in treinen naar het zuiden ziet verdwijnen. Maar wanneer je, nog steeds zoals ik, als toeschouwer van de Tilburgse ‘opstoet’ de ene na de andere satirische performance ziet passeren, dan wordt dat kritische potentieel ineens voorstelbaar. Carnaval is van oudsher een feest waarin de maatschappelijke orde op zijn kop wordt gezet. Het gezag wordt onklaar gemaakt, er wordt een symbolische Prins Carnaval op de troon gehesen en de ‘eigenlijke’ machthebbers worden onophoudelijk belachelijk gemaakt.

De vraag is natuurlijk of deze politieke omkering wel echt ondermijnend werkt. Dat is althans een vast punt van discussie sinds de Russische literatuurwetenschapper Michail Bachtin in een studie over Rabelais’ Gargantua en Pantagruel het … lees meer

Masker, ontmasker (2)

Op de hoes van de plaat Masque (1975) van de Amerikaanse band Kansas prijkt een gezicht met een vreemde vorm, gevormd uit vissen, kreeften, krabben en andere zeebeesten. Maker van het kunstwerk is Giuseppe Arcimboldo (1527-1593), een Italiaanse kunstenaar die gespecialiseerd was in zulke bizarre portretten. Hoofden en lichamen samengesteld uit fruit, bladeren, hout, goud, vuur, boeken: Arcimboldo lijkt wel alles te hebben uitgeprobeerd. Sommige van zijn werken horen meer in de vroeg-twintigste-eeuwse avant-garde thuis dan in de Renaissance. Neem The Librarian, die volledig uit gestapelde boeken en een gordijn is samengesteld en die mij doet denken aan de figuren op de schilderijen van de surrealist Giorgio de Chirico (1888-1978).

Wat wilde Arcimboldo met deze portretten zeggen? Het is verleidelijk om er een maatschappelijke kritiek in te zien: kritiek op de overdaad van een maatschappij die rijker en rijker werd. … lees meer